Trên đường vào, đoàn tham quan chúng tôi ghé thăm cố đô Hoa Lư, kinh đô của nước Đại Cồ Việt cách đây hơn 10 thế kỷ. Đứng trên núi Mã Yên Sơn nơi có mộ vua Đinh, bạn có thể thấy cả kinh đô xưa vào tầm mắt. Cố đô xưa rộng 300 ha trải dài trên địa phận các thôn Chi Phong, Yên Thành, Yên Thượng thuộc xã Trường Yên huyện Hoa Lư.

        Những ngọn núi đá vôi nhấp nhô, đá xếp theo lát ngang, dọc, chúng tôi đùa tạo hóa đã tạo nên những " Tháp Chăm" ở miền Bắc thật đẹp. Dòng sông Hoàng Long uốn lượn bên những thửa ruộng chia ô như bàn cờ vàng ươm màu lúa chín. Bên sông Hoàng Long là ngọn Kiếp Lĩnh (núi cắm gươm). Này là núi Cột Cờ, nơi cắm cờ của nước Đại Cồ Việt. Kia là hang Muối, hang Tiền, nơi cất giữ lương thực, ngân khố. Nọ là động Thiên Tôn nhốt hổ báo xử kẻ có tội, là Ao Giải - nơi vua nuôi giải (một loài rùa lớn nước ngọt, sống ở vực sâu) để ném những kẻ có tội xuống ao cho giải ăn thịt.

        Kể từ năm 968, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi hoàng đế ở Hoa Lư thì kinh đô Hoa Lư tồn tại 41 năm (968 - 1009) trong đó 12 năm là triều đình đại Đinh (Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi hoàng đế hiệu là Đinh Tiên Hoàng, đặt tên nước là Đại Cồ Việt) và 29 năm kế tiếp là triều đại Lê (người đầu tiên là Lê Hoàn lên ngôi Hoàng Đế hiệu là Lê Đại Hành).

Hơn ngàn năm trước, Hoa Lư là đế đô thật nguy nga, tráng lệ. Những núi đồi trùng điệp xung quanh vòng đai kinh đô như tấm bình phong; sông Hoàng Long uốn khúc và cánh đồng Nho Quan, Gia Viễn mênh mông là hào sâu thiên nhiên rất thuận lợi về mặt quân sự. 

      Khu thành Hoa Lư có quy mô rộng lớn, có nhiều tuyến liên hoàn, rộng đến 300ha. Thành gồm hai khu là khu trong và khu ngoài, thông với nhau bằng một lối đi nhỏ hẹp và hiểm trở. Mỗi khu gồm có nhiều vòng, nhiều tuyến nhỏ. Theo truyền thuyết, cung điện được xây ở thành ngoài. Ở phía Đông có lối đi chính vào thành.

       Đến năm 1010 Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long. Kinh đô Hoa Lư trở thành cố đô. 

         Về thăm lại đất Hoa Lư lịch sử là dịp để chúng ta chiêm ngưỡng các công trình kiến trúc, những nét đẹp hoành tráng của toàn bộ khu di tích, ghi dấu thời kỳ mở nước huy hoàng, độc lập, tự chủ của đất nước Đại Cồ Việt từ ngàn năm về trước... 

        Ngày nay trên nền cung điện năm xưa là hai ngôi đền cách nhau chừng 500m. Một đền thờ Đinh Tiên Hoàng và một đền thờ Lê Đại Hành. Cũng vì hai ngôi đền thờ hai vị hoàng đế rất gần nhau nên nhân dân quen gọi là đền Đinh - Lê.   

        Kinh thành xưa có ba khu vực: thành Ngoại, thành Nội và thành Nam. Khám phá thành Ngoại, du khách sẽ vào thôn Yên Thành xã Trường Yên.

            Nơi đây còn hai di tích là đền vua Đinh và đền vua Lê được xây dựng vào thế kỷ 17 với nghệ thuật điêu khắc trên gỗ đá. Con đường vào đền vua Đinh dẫn du khách đi dưới tán những hàng cây phượng vĩ ven đường.

            Người ta gọi Hoa Lư là kinh thành đá và đền vua Đinh, vua Lê cũng sử dụng nhiều chất liệu từ đá. Vào đền, du khách sẽ thấy cột đền đá ghi câu đối có nghĩa: "Nước Đại Cồ Việt ngang hàng với nhà Tống đời Khai Bảo; Hoa Lư là kinh đô Đại Cồ Việt cũng như Tràng An là kinh đô nhà Hán vậy".

              Bước vào sân đền, du khách sẽ thấy long sàn bằng đá tảng và hai con nghê chầu cũng được tạc bằng đá xanh nguyên khối. Vào hậu cung, du khách sẽ thấy tượng thờ vua Đinh được đúc bằng đồng đặt trên tảng đá xanh nguyên khối.

               Đền vua Lê cách đền vua Đinh 50 m cũng cùng chung cấu trúc như thế. Những ngôi đền ở đây ẩn hiện trong màu xanh của cây lá.

               Cách đền vua Lê 200 m, là chùa Nhất Trụ, được xây từ đời vua Lê Đại Hành, trước cửa chùa có cột đá, cao 4,16 m hình tám cạnh, khắc bài kinh Lăng Nghiêm do nhà vua làm để dâng nhà Phật.

               Cạnh đó là đền Phất Kim thờ công chúa thứ ba của vua Đinh Tiên Hoàng đã nhảy xuống giếng tự vẫn chứ không theo chồng phản tặc chống lại vua cha.

               Trong khu Thành Ngoại xưa hiện vẫn còn nhiều chùa cổ khác, đều được xây dựng từ thời nhà Đinh như chùa Đìa, chùa Tháp, Bà Ngô. Khu Thành Nội rộng hơn là nơi nuôi trẻ em và kho chứa. 

                Sau đây là một số hình ảnh chúng tôi ghi lại được

Toàn cảnh Cố đô Hoa Lư ( Ảnh tư liệu)

       Rời Cố Đô Hoa Lư, rời địa danh lịch sử cuối cùng trong chuyến HÀNH TRÌNH RA THĂM LĂNG BÁC VÀ CÁC ĐỊA DANH LỊCH SỬ VIỆT NAM, đoàn chúng tôi lên đường trở về, phía trước là cả một chặng đường dài...nhưng theo đánh giá chủ quan hành trình của đoàn chúng tôi đã thành công tốt đẹp...Một mùa thi học kì II và kết thúc năm học 2009 - 2010 đang chờ phía trước, những thành tích mà Trường chúng tôi đã và sẽ đạt được sẽ góp phần vào thành tích chung của GD&ĐT quê nhà; là tiền đề, là hành trang chắp cánh cho các em tiếp tục bước tới những cấp học cao hơn, giúp các em bay xa, bay cao đến chân trời mơ ước, dùng tri thức của mình góp phần xây dựng quê hương, đất nước ngày càng giàu đẹp....Mong sao sau chuyến đi tất cả đều rút ra được rất nhiều, học hỏi được rất nhiều...Tạm biệt và hẹn những chuyến đi năm sau và nhiều năm nữa. Xin chân thành cảm ơn BLĐ, GV đặc biệt là các bậc phụ huynh, các em HSG Trường Tiểu học Kim Đồng đã tạo điều kiện cho chúng tôi hoàn thành tốt nhiệm vụ.

Bài và ảnh: Trần Đức Nam.